! Zmiana już od 8 lipca 2026 r. !
W artykule tym dowiesz się jakie uprawnienia przysługują okręgowym inspektorom pracy na podstawie aktualnego brzmienia ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy uchwalonej 11.03.2026 r. oraz jakie instrumenty posiadają w przypadku stwierdzenia, iż pracodawca nadużywa umów zlecenia, pomimo spełnienia przesłanek z Kodeksu pracy.
Podstawy działania Państwowej Inspekcji Pracy
Zgodnie z Konstytucją RP praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej, a nadzór nad warunkami jej wykonywania sprawuje państwo. Za kontrolę tę jest odpowiedzialna m.in. Państwowa Inspekcja Pracy. Jest ona organem powoływanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy (w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dot. legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie). W poprzednim brzmieniu ustawy inspektorzy mogli podejmować następujące rozstrzygnięcia:
- skierowanie do pracodawcy wystąpienia, które jest wydawane np. po kontroli (w calu usunięcia stwierdzonych uchybień),
- wniesienie do sądu pracy powództwa o ustalenie, że strony łączyła umowa o pracę albo przyłączenie się do takiego postępowania (to sąd rozstrzyga te kwestię),
- wszczęcie postępowania karnego – zawieranie umów cywilnoprawnych zamiast umów o pracę jest traktowane jako wykroczenie.
Nowe uprawnienie okręgowych inspektorów pracy
Zmiana, która obowiązuje od 8.07.2026 r. pozwala na wydanie przez okręgowego inspektora Państwowej Inspekcji Pracy decyzji administracyjnej o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowę o pracę. Praca musi być w tym przypadku świadczona w warunkach art. 22 § 1 Kodeksu pracy, co oznacza, że przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. W pierwszej kolejności inspekcja kieruje do pracodawcy polecenie o konieczności ukształtowania stosunku prawnego według obowiązujących norm prawnych (albo zmiana umowy na stosunek pracy albo usunięcie z dotychczasowej umowy cywilnoprawnej elementów typowych dla umowy o pracę). Jeśli pracodawca nie wykona tego obowiązku, okręgowy inspektor będzie miał prawo wszcząć postępowanie administracyjne, które może doprowadzić do wydania decyzji nakazującej zmianę umowy na stosunek pracowniczy. Od momentu doręczenia decyzji, pracodawca będzie zobowiązany do przekształcenia podstawy prawnej zatrudnienia pracownika. Oczywiście, gdy nie zgadzamy się z rozstrzygnięciem organu administracji mamy prawo zaskarżyć tę decyzję do Głównego Inspektora Pracy. Decyzja przez niego wydana może podlegać także kontroli sądowej.
Skutki wydanej przez okręgowego inspektora decyzji.
Warto pokreślić, iż w niewielkim zakresie skutek w postaci ustalenia stosunku pracy będzie obowiązywał od dnia wszczęcia kontroli. Mechanizm ten zaktualizuje się wobec pracowników, z którymi pracodawca ze swojej inicjatywy rozwiązał współpracę po rozpoczęciu kontroli, a jeszcze przed uprawomocnieniem się decyzji. W takim przypadku pracownik, wobec którego okręgowy inspektor pracy stwierdził w decyzji istnienie stosunku pracy, a którego umowa została rozwiązania lub wypowiedziana z naruszeniem przepisów prawa tylko w ww. okresie, ma roszczenie o przywrócenie do pracy lub zaskarżenie wypowiedzenia na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Zmiana ta, będąca następstwem przyjęcia mechanizmu ustalenia stosunku pracy, zapewnia pracownikowi pewność zatrudnienia w przypadku ewentualnej kontroli.
Od dnia doręczenia decyzji, pracodawca jest obowiązany traktować daną osobę objętą niniejszą decyzją, jak pracownika. To natomiast rodzi poważne i wielowymiarowe konsekwencje, jak: naliczanie i wypłacanie wynagrodzenia jak dla pracownika (w rozumieniu k.p.), z uwzględnieniem minimalnego wynagrodzenia; prowadzenie dokumentacji pracowniczej, w tym akt osobowych; stosowanie przepisów o urlopach, BHP, czy zgłoszenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu finansowania bieżących składek i wpłaty na odpowiednie fundusze. Skutki wsteczne, czyli za okres sprzed doręczenia decyzji (np. obowiązki podatkowe, ubezpieczeniowe z mocą wsteczną) zostały wstrzymane do czasu wydania decyzji.
Zastanawiasz się czy dobrze skonstruowałeś umowę o pracę? Chcesz zatrudnić kogoś na umowę cywilnoprawną?
Kancelaria Radcy Prawnego „KOMANDZIK” zajmuje się sprawami pracowniczymi zarówno w zakresie ustalenia stosunku pracy, wadliwego wypowiedzenia umowy, jak i dochodzenia zaległego wynagrodzenia. Śledzimy wszelkie nowinki w tym zakresie i na bieżąco sprawdzamy aktualne orzecznictwo w tych kwestiach!
Szczegóły uzyskasz na poradzie prawnej – skontaktuj się z nami pod numerem telefonu: 513-294-140 lub za pośrednictwem poczty elektronicznej: kancelaria@komandzik.pl