Ustawą o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 3.08.2008 r., wprowadzono do Kodeksu cywilnego służebność przesyłu jako nowe ograniczone prawo rzeczowe.
Instytucja ta stanowiła odpowiedź na występujący w praktyce problem uregulowania stanu prawnego urządzeń przesyłowych takich jak linie energetyczne, słupy wysokiego napięcia, gazociągi, rurociągi, ciepłociągi, wodociągi, kanalizacja, światłowody i inne sieci infrastrukturalne, gdyż zwykle są one posadowione na gruntach cudzych (nienależących do przedsiębiorcy przesyłowego). Nowe rozwiązania były tym bardziej uzasadnione, że stosowanie przepisów o służebnościach gruntowych do takich stanów faktycznych nie zawsze odpowiadało warunkom obrotu.
Czy można nabyć służebność przesyłu poprzez zasiedzenie?
W związku z wprowadzeniem nowych regulacji wątpliwości w doktrynie wzbudziła kwestia możliwości nabycia służebność przesyłu w drodze zasiedzenia nawet jeśli od dnia wejścia w życie przepisów o służebności przesyłu nie upłynęły okresy uprawniające do zasiedzenia (20 bądź 30 lat). Innymi słowy, czy można do biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu zaliczyć okres sprzed 2008 roku. W tym zakresie nie przedstawiono w literaturze jednolitego stanowiska.
Nie mniej jednak, można było zauważyć przeważający pogląd o możliwości nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie jako służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu - przy zastosowaniu normy odsyłającej wyrażonej w art. 305⁴ Kodeksu cywilnego, która pozwala na odpowiednie stosowanie przepisów obejmujących służebności gruntowe do służebności przesyłu (m.in. art. 292 k.c.). Dzięki takiemu rozumowaniu możliwe było nabywanie przez przedsiębiorstwa przesyłowe służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu jeszcze przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu. Co sprawiało, że dotychczas przedsiębiorstwa przesyłowe skutecznie powoływały się na zarzut zasiedzenia, blokując możliwość dochodzenia należnego wynagrodzenia przez właścicieli nieruchomości.
Przełomowy wyrok TK (sygn. akt P 10/16)
Trybunał Konstytucyjny (TK) dnia 2 grudnia 2025 r. w pełnym składzie rozpoznał połączone pytania prawne Sądów Rejonowych w Grudziądzu i Brodnicy dotyczące możliwości nabycia przez przedsiębiorców przesyłowych lub Skarb Państwa służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. Wydany w sprawie (sygn. akt P 10/16) wyrok TK całkowicie zmienia dotychczasową praktykę dotyczącą zasiedzenia służebności przesyłu przez przedsiębiorców przesyłowych - co oznacza prawdziwy punkt zwrotny dla właścicieli nieruchomości oraz dla podmiotów przesyłowych.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa przed 3 sierpnia 2008 roku w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu są niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu orzeczenia TK wskazał, że dotychczasowa praktyka i interpretacja art. 292 i 285 k.c. przez Sąd Najwyższy doprowadziła do wykreowania nowego rodzaju służebności. Zdaniem TK naruszało to zasadę zamkniętego katalogu praw rzeczowych (numerus clasus, 244 k.c.). Trybunał podkreślił, że nowe prawa rzeczowe może tworzyć wyłącznie ustawodawca, a nie sąd. Dodatkowo TK wskazał, że ograniczenie prawa własności musi wynikać wprost z ustawy. Nie może być oparte na analogii ani wykładni sądowej, co oznacza, że przed 2008 r. służebność przesyłu nie mogła więc być nabyta przez zasiedzenie. Trybunał uznał, że dotychczasowe postępowanie naruszało konstytucyjne zasady pewności prawa i zaufania do państwa, bowiem właściciele nie mogli przewidzieć ryzyka utraty swoich praw. W ocenie Trybunału osłabiało to ochronę prawa własności.
Konsekwencje wyroku – co dalej?
Wyrok Trybunału przełamał dotychczasową linię orzeczniczą. Oznacza to, że sądy powszechne w sprawach obejmujących służebności przesyłu będą obowiązane do stosowania wykładni przepisów zgodnych z przywoływanym orzeczeniem Trybunału. Należy jednak zauważyć, że z uwagi na trwający w Polsce spór prawny dotyczący statusu Trybunału Konstytucyjnego wyrok ten nie został opublikowany w sposób przewidziany przepisami prawa. Mimo to w orzecznictwie pojawiają się już pierwsze rozstrzygnięcia sądów powszechnych uwzględniające wykładnię przyjętą przez Trybunał.
Rozstrzygnięcie Trybunału w szczególności wzmacnia pozycję właścicieli nieruchomości na których zostały posadowione urządzenia przesyłowe bez uregulowanego stanu prawnego. Przedsiębiorcy przesyłowi tracą możliwość powoływania się na zarzut zasiedzenia w sprawach obejmujących m.in. wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu, ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, a czasem nawet usunięcie urządzeń. Tym samym wyrok Trybunału może otworzyć drogę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych właścicieli wielu nieruchomości, którzy dotychczas byli ich pozbawieni.
Masz urządzenia przesyłowe na swojej nieruchomości? Sprawdź, jakie przysługują Ci prawa.
Jeżeli na Twojej nieruchomości znajdują się linie energetyczne, gazociąg, wodociąg lub inne urządzenia przesyłowe, a przedsiębiorca powołuje się na zasiedzenie służebności, warto zweryfikować, czy takie stanowisko jest nadal zasadne. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego i dokumentacji.
Kancelaria Radcy Prawnego „KOMANDZIK” oferuje kompleksową pomoc w sprawach dotyczących służebności przesyłu, wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości oraz regulowania stanu prawnego nieruchomości.
Skontaktuj się z nami: tel. 513 294 140, e-mail: kancelaria@komandzik.pl